Allergie en cosmetica

Bij het gebruik van sommige consumentenproducten zoals cosmetica en sieraden, kunt u een huidreactie krijgen. Dit kan liggen aan de chemische samenstelling van een product. De huidreactie zou een irritatie of allergie kunnen zijn. Het is goed om deze huidreactie door een huisarts en/of dermatoloog te laten bekijken.

Irritatie en allergie zijn twee verschillende verschijnselen, hoewel de klachten bijna hetzelfde zijn. Een irritatie kan bij iedereen optreden, en een allergische reactie alleen bij diegene die voor een bepaalde stof gevoelig is geworden.  

Irritatie

De meeste klachten komen voort uit overgevoeligheid. Irritatie uit zich in prikkeling of branderigheid van de huid die vrijwel direct na het aanbrengen van het product ontstaat. Een irritatie kan ontstaan doordat de huid eenmalig of herhaaldelijk in contact komt met bepaalde prikkels of één prikkelende stof. Hierdoor wordt de huid enigszins beschadigd en is niet in de gelegenheid om zich voldoende te herstellen. Kenmerkend voor irritatie is dat na stoppen met gebruik van het product, de reactie vrij snel verdwijnt.  

Allergie

In principe kan bijna iedereen voor elke stof een allergie ontwikkelen. Bij een allergie reageert het afweersysteem van het lichaam overgevoelig op een bepaalde stof die voor veel mensen geen enkel probleem geeft. Een allergische reactie kan lokaal beginnen en zich vervolgens (direct, of na enige tijd) uitbreiden over het hele lichaam. Het aantal allergieën dat wordt veroorzaakt door cosmetica-ingrediënten is bijzonder klein.
Er zijn vier typen allergie te onderscheiden, waarvan Type I en Type IV het meest voorkomen, deze worden hieronder beschreven. Waar het gaat om reacties op cosmetica, komt Type IV het meest voor.  

Er zijn vier typen allergie te onderscheiden, waarvan Type I en Type IV het meest voorkomen, deze worden hieronder beschreven. Waar het gaat om reacties op cosmetica, komt Type IV het meest voor.

1. Type I ontstaat direct na blootstelling aan een stof, al binnen enkele minuten. De reactie treedt niet op bij het eerste contact met de allergieveroorzaker, maar pas na herhaalde blootstelling. Dit type reactie is zeer zeldzaam bij stoffen waarmee je in aanraking komt, zoals cosmetica. Hooikoorts en huisstofmijtallergie zijn bekende voorbeelden van Type I allergie. In het ergste geval is de situatie levensbedreigend (allergische anafylactische reactie). Dit is meestal het geval bij stoffen die je inneemt, bijvoorbeeld een voedingsmiddel, of een wespensteek.

 2. Type IV reacties verschijnen wat langere tijd na blootstelling aan de stof. Het kan bij deze vorm van allergie 24-72 uur duren voordat de reactie merkbaar is. Meestal ontstaat de allergische reactie door stoffen waarmee je in aanraking bent gekomen (contactallergie) en is de reactie niet levensbedreigend. De meest voorkomende vertraagd overgevoeligheidsreactie gaat gepaard met eczeem: rode, geïrriteerde, jeukende huid. Vaak vallen allergische reacties na gebruik van cosmetica in deze categorie. Daarnaast is nikkelallergie een bekend voorbeeld.

Cosmeticaproducten zijn strikt geregeld door Europese wetgeving om de veiligheid ervan voor onze gezondheid te waarborgen. Dat betekent ook dat bij de veiligheidsbeoordeling van producten rekening wordt gehouden met de kans op allergische reacties.

Toch kan het voorkomen dat iemand allergisch reageert op een ingrediënt dat in cosmetica voorkomt. Bijna elke stof zou namelijk een allergische reactie kunnen veroorzaken, of het nu gaat om een natuurlijke of een synthetische stof. Vaak weet je niet voor welke stof je allergisch bent totdat je een keer allergisch reageert. Ingrediënten/stoffen waarvan we weten dat ze iets vaker een allergische reactie veroorzaken dan andere, zoals met sommige haarkleuringrediënten/stoffen, zijn voorzien van een waarschuwing op de verpakking en een instructie, bijvoorbeeld om voor gebruik een gevoeligheidstest uit te voeren. Voor parfum geldt dat de geurstoffen die iets vaker een allergische reactie geven, verplicht op het etiket worden vermeld.

Reageert uw huid op een onprettige manier op een cosmeticaproduct, dan is het zinvol om gebruik van het product te staken en het uit te laten zoeken door een huisarts of dermatoloog. Alleen een arts kan een allergie vaststellen, hij doet dat meestal aan de hand van een plaktest (patchtest). Soms gebruikt hij een andere methode, zoals een bloedtest of een ‘priktest’, waarbij met een prikje kleine hoeveelheden vloeistof in de onderarm worden gebracht, waarna een eventuele reactie na 30 minuten wordt afgelezen. Ook kan er een ‘rechallenge’ plaatsvinden, waarbij onder begeleiding van een arts het product opnieuw gebruikt wordt, om te zien of dit inderdaad de reactie opwekt.  

Plaktest
De dermatoloog (huidarts) plakt stoffen waarvoor u allergisch zou kunnen zijn, in kleine test‘kamertjes’ met pleisters op de rug. Deze worden na twee dagen verwijderd. Op de 3e, de 4e (en soms ook op de 7e dag) wordt per plak-locatie de reactie op uw huid bekeken. Bijna altijd zal worden getest met de ‘Europese standaardreeks’. Dit is een reeks van stoffen die in Europa de meeste allergische reacties veroorzaken. Daarnaast kunnen andere testreeksen op de huid geplakt worden, zoals een cosmeticareeks, kappersreeks of metalen reeks.  
Ook stoffen die in cosmetica voorkomen kunnen worden getest. Hiervoor worden deze stoffen soms eerst verdund. Een test is positief als de stof op de plek waar de stof geplakt is, een allergische reactie veroorzaakt. Als een test positief is, zal samen met de dermatoloog worden bekeken of deze stof inderdaad de oorzaak van de huidklachten is.  

Elleboogplooitest
U kunt bij uzelf testen of u reageert op een product door een elleboogplooitest uit te voeren. Dit kan alleen met producten die lang op de huid blijven zoals gezichtscrème, bodylotion, anti-zonnebrandmiddel. U dient het product tweemaal daags, twee weken lang aan te brengen in de elleboogplooi (1cm x 1cm). Wanneer er geen reactie optreedt, kunt u het product gebruiken. Een allergie kan overigens onverwacht alsnog over de tijd ontstaan.
Producten die worden af- of uitgespoeld tijdens het gebruik, zoals shampoo of douchegel, kunt u niet op deze manier testen. Wij raden u aan met uw dermatoloog te overleggen hoe u dit wel kunt doen. Voor haarkleurproducten wordt dringend geadviseerd een gevoeligheidstest uit te voeren vóór gebruik. Volg hiervoor de instructies bij het product.

Lijsten met producten zonder de ingrediënten waarvoor u allergisch bent, bestaan helaas niet. Regelmatig verschijnen er nieuwe producten op de markt en verdwijnen er andere. Daarnaast kan de samenstelling van een product veranderen. Hierdoor is een dergelijke lijst met producten al snel niet meer actueel. Het antwoord op de vraag of u het product wél of niét kunt gebruiken, vindt u op het product zelf, bij de ingrediëntvermelding. Raadpleeg daarom altijd de ingrediëntvermelding, ook al gebruikt u het product al langer zonder problemen. U dient de cosmetische ingredientennaam van het product te weten, volgens de Internationale Naamgeving Cosmetische Ingrediënten (INCI).

De NCV kan u helpen de stofnaam die u via uw dermatoloog heeft gehoord, te vertalen in een INCI-naam. De allergiepas is hierbij een handig hulpmiddel. Lees meer over de NCV allergiepas.

Als een cosmeticafabrikant regelmatig klachten krijgt over een product, dan zal hij nagaan wat de oorzaak van de klachten is en soms de formulering aanpassen.

Als er mogelijke problemen over een cosmetica-ingrediënt worden gemeld door één van de lidstaten, dan worden deze door het wetenschappelijk comité voor consumentenproducten (SCCS) op veiligheid onderzocht. Sommige lidstaten hebben een apart programma om gezondheidsklachten naar aanleiding van het gebruik van cosmetica te registreren en te analyseren. In Nederland wordt dit gedaan aan de hand van de website cosmeticaklachten.nl. Meldt uw klacht overigens ook altijd bij de betreffende fabrikant. De fabrikant is tenslotte expert en kent de samenstelling en eigenschappen van het product het beste.  

Sommige stoffen waarop mensen vaker allergisch blijken te reageren, komen op een lijst van ingrediënten die niet in cosmetica mogen worden gebruikt. Daarnaast is een lijst opgesteld met stoffen die slechts beperkt mogen worden gebruikt in cosmetica. Tenslotte zijn er 26 parfumingrediënten waarvan bekend is dat ze wat vaker een contactallergie veroorzaken. Deze parfumingrediënten moeten daarom op het etiket worden vermeld als ze boven een bepaalde concentratie aanwezig zijn. Dankzij de vermelding in de ingrediëntenlijst kunnen consumenten met een allergie het product vermijden.

Henna tattoo en PPD
Een beruchte combinatie die een allergische reactie kan uitlokken is een henna tattoo en een haarkleurproduct. Heeft u (ooit) een hennatatoeage laten aanbrengen, wees dan extra voorzichtig bij het kleuren van het haar. De kans is namelijk groot dat u ongemerkt een overgevoeligheid heeft ontwikkeld. Heeft u ooit een hennatattoo laten aanbrengen,  Informeer uw kapper hier dan ook over als u uw haar laat kleuren.

Het is niet mogelijk om na 1 enkele blootstelling allergisch te reageren. De eerste blootstelling stelt het lichaam in om de eerstvolgende keer wél allergisch te reageren. Het kan ook langer duren voordat u allergisch reageert op een stof, soms na jaren gebruik van hetzelfde product. Wanneer u eenmaal een allergische reactie op een bepaalde stof heeft ervaren, dan zult u altijd allergisch op die stof reageren en elk product met die stof moeten vermijden.  

In sommige gevallen is de eerste blootstelling aan zo’n stof geweest via een ander product. Denk hierbij aan een zwarte hennatatoeage, waarin (illegaal) PPD gebruikt kan zijn. PPD is een stof die volgens de Cosmeticawet alleen mag worden toegepast in haarkleurproducten. Na een zwarte hennatatoeage kan iemand die voor de eerste keer zijn haar kleurt, daar allergisch op reageren, wat in sommige gevallen een ernstige reactie kan zijn. Dit komt omdat contact met PPD al eerder via een andere bron had plaatsgevonden. Lees daarom altijd voor gebruik de waarschuwingen op een haarkleurproduct en volg de instructies om vooraf een gevoeligheidstest uit te voeren.  

Hypoallergeen betekent letterlijk ‘verminderde kans op allergie’. Met de term hypoallergeen op een cosmeticaproduct wordt bedoeld dat er zo min mogelijk stoffen in het product zijn verwerkt die eventueel tot een allergische reacties kunnen leiden.  

Mensen die overgevoelig reageren op bepaalde stoffen, zullen minder kans hebben op een allergische reactie als het product dat zij gebruiken hypoallergeen is. Het gebruik van een hypoallergeen product sluit echter niet uit dat iemand overgevoelig reageert.

Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te verbeteren.
Door dit aan te vinken, wordt er een cookie geplaatst om de popup te verbergen. Deze cookie bevat geen persoonlijke informatie

Ik accepteer het gebruik van cookies