10 vragen over zon en ... gezondheid

In het zesde deel van de 10 x 10 zon nieuwsbrief het thema 'gezondheid', welke reacties kunnen er eventueel ontstaan door de zon, wat zijn de kenmerken en eventuele manieren om te voorkomen. 

51. Zijn anti-zonnebrandmiddelen veilig?

Ja, anti-zonnebrandmiddelen zijn veilig: de Cosmeticaverordening stelt strenge eisen aan het gebruik van stoffen in cosmetica: ze mogen de gezondheid van de mens niet schaden. UV-filters worden als aparte stoffen gezien en beoordeeld door het SCCS (een Europees onafhankelijk wetenschappelijk comité). Het SCCS stelt hoge eisen aan een zonnefilter, alvorens ze worden toegelaten voor gebruik in cosmetische producten, de Verordening bevat een aparte Bijlage met de toegelaten zonnefilters met het maximaal toegelaten %.
Wetenschappelijk bewijs ondersteunt de voordelen van het gebruik van anti-zonnebrandmiddel om kort- en langdurige schade aan de huid te voorkomen na aanleiding van blootstelling aan de zon. Het is wel zo dat anti-zonnebrandmiddelen mensen niet volledig kunnen beschermen tegen de zon, maar in combinatie met andere beschermende gebruiken zoals de schaduw opzoeken, het dragen van beschermende UV-kleding, petjes of hoedjes en zonnebrillen zijn ze belangrijk om het risico op huidkanker te verminderen.

52. Verbranden mensen met striae en spataders sneller?

Striae ontstaat als huidweefsel relatief te snel oprekt, bijvoorbeeld tijdens de puberteit, een zwangerschap, snel aankomen of intensieve training van de spieren. Je onderhuids bindweefsel scheurt dan en dat is wat je ziet: eerst paarsrode strepen welke in de loop van de jaren minder zichtbaar worden, omdat ze langzaam de opvallende paarsrode kleur verliezen. De huid is plaatselijk beschadigd en verbrandt daardoor relatief sneller en bescherming met een hogere beschermingsfactor (SPF) is daarom aan te raden.
Spataders (varices) komen meestal voor in de benen, maar kunnen ook elders in het lichaam ontstaan.
Zon speelt geen rol in de ontwikkeling van spataders, die met name veroorzaakt worden door erfelijkheid, zwangerschap en hormonale veranderingen. Bestaande spataders kunnen echter verergeren in de hitte. Wanneer de temperatuur oploopt, kan het lichaam zijn overtollige warmte slecht kwijt. Een van de manieren waarop het lichaam dit probeert, is het verwijden van de oppervlakkige bloedvaten. Het bloed stroomt dan dicht onder het lichaamsoppervlak zodat de warmte gemakkelijker afgegeven kan worden aan de buitenlucht. Dit bloed komt dus in aders terecht die reeds verzwakt zijn.
Extra bescherming naast de aangegeven zonnetips is niet noodzakelijk, echter zonnebaden wanneer je last hebt van je spataders is geen goed idee.
De theorie over aders en de bloedsomloop kun je hier lezen, op de website van de Nederlandse Hartstichting.

53. Hoe bescherm je een gevoelige huid?

Een van de belangrijkste functies van de huid is het lichaam beschermen tegen invloeden van buitenaf, zoals schadelijke bestanddelen, vuil, straling en micro-organismen. Bij een (te) gevoelige huid is het afweermechanisme verstoord en dus reageert het (intenser) op normaal gesproken onschuldige prikkels, zoals bepaalde stoffen, extreme temperaturen of de zon. De verstoorde huid verliest vaak meer vocht en de huid kan trekkerig, droog of schraal aanvoelen, rood zijn, jeuken of andere uitslag vertonen. Een gevoelige huid heeft speciale verzorging nodig en zeker bescherming in de zon. Gebruik bij een gevoelige huid milde verzorgingsproducten – bestemd voor de gevoelige huid – en zo ook anti-zonnebrandmiddelen, deze zijn doorgaans vrij van geur- en kleurstoffen en verminderen zo het risico op een reactie. Al gebruik je producten speciaal voor de gevoelige huid: ga uit de zon als je huid vreemd reageert en raadpleeg eventueel je huisarts.

Allereerst een mini-college ‘huidveroudering normaal verloop’: vanaf je 20ste veroudert je huid al, de tekenen zijn echter pas zichtbaar vanaf ongeveer je 35ste en deze nemen in de loop der jaren toe, de snelheid ervan is erfelijk en deels door uitwendige factoren bepaald. De huid wordt dunner, kwetsbaarder, slapper en droger, de celvernieuwing wordt trager en je kunt pigmentvlekken krijgen (meer hierover in het antwoord op vraag 57). Dit alles wordt veroorzaakt door processen in diverse lagen van de huid. De opperhuid wordt dunner en maakt de huid kwetsbaarder. In de lederhuid nemen collageen, hyaluronzuur en elastine af en zorgen zo voor minder stevigheid, soepelheid en elasticiteit waardoor plooien en rimpels ontstaan.
Blootstelling aan de zon brengt schade aan de huid toe en versnelt de veroudering (photo-ageing). De zichtbare ouderdom wordt voor meer dan de helft veroorzaakt door UV-stralen en dan met name UV-A. Het effect van UV-straling op de huid neemt toe naar mate je ouder wordt. UV-stralen versnellen de afbraak van elastine en beschadigen het collageen en het DNA.
UV-A-straling (Ageing) wordt niet tegengehouden door wolken of glas en een teveel eraan kan onopgemerkt blijven, je lichaam waarschuwt wel (weliswaar te laat) bij een teveel aan UV-B-straling (Burning) door verbranding en pijn. UV-A-straling dringt diep door in de huid en bij regelmatige en langdurige onbeschermde blootstelling aan UV-A-straling, loop je zo een groot risico op snellere huidveroudering en schade op lange termijn.
Andere externe factoren die een rol (kunnen) spelen bij het versneld verouderen van de huid zijn roken, hormonen, voeding, stress, luchtverontreiniging, klimaat en niet goede / te weinig verzorging.
Het is dus belangrijk om je huid te beschermen tegen de zon, op de eerder aangegeven manieren en kies dan een product dat ook UV-A-bescherming biedt. Een product met UV-A bescherming herken je aan het logo hier rechts afgebeeld.

55. Wat is zonneallergie?

Allergieën zijn een abnormale reactie van ons lichaam op lichaamsvreemde stoffen. Van zonneallergie is sprake bij een afwijkende huidreactie na een gangbare blootstelling aan zonlicht, met name aan UV-A-straling. Zonneallergie wordt ook wel polymorfe licht-eruptie (PMLE) genoemd. Deze allergie kan opkomen in de vorm van (plotselinge) vlekken, bultjes, jeuk, schilfers, eczeem, extreem droge huid of irritatie en kan ook door andere lichtbronnen worden veroorzaakt, zoals licht van een zonnebank, gloeilamp of tl-buis. Reacties veroorzaakt door zonlicht kunnen direct ontstaan, maar ook pas 5 dagen na blootstelling.
Vaak ontstaat een zonneallergie na de eerste zonnestralen (in de lente), wanneer de huid nog niet gewend is aan de zon.
Een huisarts of dermatoloog kan vaststellen of er sprake is van zonneallergie. In geval van een negatieve huidreactie na blootstelling aan zonlicht adviseren wij dan ook om een arts te raadplegen.
Bij (verdenking van) zonneallergie is het het beste om zonlicht te vermijden (zeker tussen 11.00 en 15.00 uur) of in ieder geval te beperken en UV-werende kleding te dragen.
Omdat zonneallergie hoofdzakelijk ontstaat door UV-A-stralen, is het raadzaam een anti-zonnebrandmiddel met UV-A bescherming en zeer hoge beschermingsfactor (SPF) te gebruiken.
Bij een zonneallergie kunnen speciale lotions irritatie verlichten en een arts kan steroïden bevattende crèmes voorschrijven.
In ernstige gevallen van zonneallergie kan preventieve lichttherapie helpen. Hierbij wordt de huid geleidelijk aan UV-stralen blootgesteld en zo wordt tolerantie voor zonlicht opgebouwd.
Vaak kun je zonneallergie voorkomen door je huid langzaam aan de zon te laten wennen en dus blootstelling langzaam op te bouwen, natuurlijk altijd met anti-zonnebrandmiddel met hoge SPF.

56. Hoe ontstaat een zonnesteek?

Als je lichaam verhit raakt, stijgt de lichaamstemperatuur en een normale reactie van het lichaam is zweten en dorst krijgen. Met zweten en drinken zakt de temperatuur weer. Bij een zonnesteek krijgt je lichaam de warmte niet weg, verlies je meer vocht dan je drinkt, dan heeft je lichaam te weinig vocht om te verdampen, je zweet niet genoeg en blijft de temperatuur te lang te hoog. Iemand met een zonnesteek is te warm en te droog. Dit kan ontstaan bij bijvoorbeeld inspanning, doordat de spieren meer warmte maken dan de huid door zweten kan afgeven of door te weinig vocht in het lichaam, de huid is niet goed doorbloed en stopt met zweten.

Bij een zonnesteek kan iemand de volgende verschijnselen krijgen: gloeiende huid, zweten, opeens kippenvel, bleek zien, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en/of braken, spierkrampen, een snelle hartslag, een snelle ademhaling, verwardheid en flauwvallen. Bij een milde zonnesteek - meestal alleen misselijkheid, duizeligheid en hoofdpijn - kan het genoeg zijn om verkoeling te zoeken in de schaduw en voldoende te drinken. Bij jonge kinderen en ouderen is het verstandig om een arts te raadplegen. Blijf na het afnemen van de symptomen ook uit de zon! Bij een ernstige zonnesteek doe je in principe hetzelfde en daarnaast raadpleeg je meteen een arts!
Een zonnesteek kan sluipend zijn en daarom is het verstandig de volgende tips in acht te nemen bij hoge temperaturen:
- draag lichte kleding in de zon en bescherm je hoofd
- drink voldoende 
- bij hoge temperaturen zweet je veel
- blijf uit de felle zon zeker tussen 11.00 en 15.00 uur
- span je niet te veel in bij hoge temperaturen en hoge luchtvochtigheid
- neem regelmatig een afkoelende douche
- wen langzaam aan de hitte: ga niet te lang in de zon zitten, zeker niet na een abrupte overgang in temperatuur: zoals bijvoorbeeld met het vliegtuig vanuit Nederland naar een tropisch oord: neem de tijd en ga tussen de middag rusten uit de zon.

57. Wat zijn pigmentvlekken?

Pigment wordt ook melanine genoemd en geeft kleur aan je haren, de iris van je ogen en je huid. De aanmaak van pigment wordt gestimuleerd door zonlicht, je huid wordt bruin en (deels) beschermd tegen UV-stralen. Te veel blootstelling aan UV-straling verhoogt het risico op huidkanker (zie vragen 58 t/m 60), je huid veroudert sneller (zie vraag 54) en daarnaast kunnen pigmentcellen in de war raken en teveel pigment aanmaken en het niet correct over de huid verdelen: de ophopingen van pigment worden pigmentvlekken genoemd. Het ontstaan of verergeren van pigmentvlekken kan samenhangen met diverse factoren zoals: erfelijkheid, hormoonveranderingen (zwangerschap, pilgebruik), ouderdom, zonlicht (natuurlijk en zonnebank) en geneesmiddelen.

Onder pigmentvlekken vallen ouderdomsvlekken (met meerdere namen zoals: lentigo, zonnevlekken, levervlekken), zwangerschapsmasker en vitiligo.

Ouderdomsvlekken krijg je vooral op plekken waarmee je veel in de zon komt, zoals je handruggen en je gezicht.

Een zwangerschapsmasker ontstaat door hormoonschommelingen tijdens de zwangerschap waardoor er te veel pigment aangemaakt kan worden en kunnen er donkere pigmentvlekken in het gezicht of in de nek ontstaan. Bescherming bij blootstelling aan de zon is bij zwangere vrouwen daarom essentieel – zie ook vraag 11 in de tweede nieuwsbrief.
Vitiligo is het tegenovergestelde van een zonnevlek of zwangerschapsmasker. Er wordt juist te weinig pigment aangemaakt, er ontstaat een pigmenttekort en de huid wordt op deze plek niet bruiner maar lichter, wat de huid ook gelijk heel kwetsbaar maakt voor de zon. Als je last hebt van vitiligo is het heel belangrijk om je huid goed te beschermen tegen de zon, de huid zelf kan dat niet.
Andere pigmentvlekken kunnen aangeboren zijn zoals moeder- en café-au-lait-vlekken.
Pigmentvlekken zijn bijna altijd goedaardig. Bij twijfel raadpleeg dan altijd een huisarts of dermatoloog.
Goede bescherming door te smeren, uit de zon te blijven als hij het hoogst staat en kleding, petje/hoed en zonnebril zorgt voor minder pigment aanmaak en dus is de kans op pigmentvlekken kleiner.

58. Wat is huidkanker?

Bijna alle vormen van huidkanker ontstaan door een fout in één van de cellen in de bovenste huidlaag (de opperhuid): de vorm krijgt de naam van het soort cel waarin de fout is ontstaan en is uitgegroeid tot een tumor. Huidkanker is de meest voorkomende soort kanker in Nederland: 1 op de 5 Nederlanders krijgt huidkanker in zijn of haar leven. Jaarlijks komen er ongeveer 55.000 nieuwe gevallen huidkanker bij en overlijden ongeveer 900 mensen aan de gevolgen ervan. Van de mensen die kanker krijgen heeft 15% huidkanker. De meeste vormen worden veroorzaakt door overmatige blootstelling aan UV-straling (zon én zonnebank) (Bron: KWF Kankerbestrijding).

59. Wat zijn de meest voorkomende vormen van huidkanker?

Ongeveer 90% van de huidtumoren zijn basaalcelcarcinomen en plaveiselcelcarcinomen. Ongeveer 10% van de huidtumoren zijn melanomen. Er bestaat hiernaast nog een aantal zeldzame vormen van huidkanker.
Basaalcelcarcinoom: dit is de meest voorkomende vorm van huidkanker: ongeveer 72% van de mensen met huidkanker. Deze vorm ontstaat vaak in de huid die veel aan zonlicht is blootgesteld en dat kan overal, echter vaak in het gezicht en op het (kale) hoofd. Het ziet eruit als een glad, glanzend, bultje, dat langzaam groeit en op den duur open kan gaan en dan ontstaat er een zweertje dat niet wil genezen: een eczeemplek die soms pijn kan doen of jeukt. Een basaalcelcarcinoom zaait bijna nooit uit naar andere plaatsen, maar dient wel grondig te worden behandeld om te voorkomen dat het dieper de huid in groeit. Hoewel het aantal jongeren met deze vorm van kanker ook blijft toenemen, zijn de meeste mensen met een basaalcelcarcinoom ouder dan 40 jaar.
Plaveiselcelcarcinoom: ontstaat – net als een basaalcelcarcinoom - vaak op plekken van de huid die veel aan zonlicht zijn blootgesteld. Ongeveer 15% van de mensen met huidkanker heeft een plaveiselcelcarcinoom. Deze vorm van huidkanker kan wel uitzaaien. Voorafgaand aan het ontstaan van een plaveiselcelcarcinoom, zit er vaak eerst ruw, rood vlekje op de huid (dit voorstadium noemt men “actinische keratose”) en kan in de loop der tijd veranderen in een plaveiselcelcarcinoom. Het vlekje wordt dan een kleine bult met een ruw oppervlak. Deze bult wordt op zijn beurt langzaam groter en kan pijn doen. De meeste mensen met een plaveiselcelcarcinoom zijn ouder dan 60 jaar en jaarlijks overlijden er ongeveer 130 mensen aan een plaveiselcelcarcinoom.
Melanoom: een moedervlek wordt gevormd door een aantal pigmentcellen bij elkaar. Als een groepje pigmentcellen verandert in kankercellen, ontstaat een melanoom (letterlijk “zwart gezwel”). Het kan een nieuwe, groeiende moedervlek of een bestaande moedervlek zijn die van kleur, vorm, dikte of grootte verandert. Een melanoom kan in het begin jeuken en later pijn gaan doen of bloeden. Melanomen zijn de meest levensbedreigende vorm van huidkanker, omdat ze relatief snel kunnen uitzaaien. Melanomen kunnen op elke leeftijd ontstaan, ongeveer 12% van alle huidkankerpatiënten heeft een melanoom en jaarlijks overlijden er ongeveer 770 mensen aan een melanoom.
Huidkanker ontstaat niet van de ene op de andere dag en een behandeling is effectiever als het vroegtijdig gestart kan worden, dus controleer je huid regelmatig op abnormale plekjes die niet genezen of veranderen van vorm. De Stichting Melanoom heeft het ABCD-schema ontwikkeld wat hierbij goed van pas komt.
Als je je zorgen maakt, ga dan naar de huisarts, dan kan je worden doorverwezen naar een dermatoloog om de vlekjes verder te laten onderzoeken.

60. Hoe verminder je de kans op huidkanker?

Volgens Kim Kruijt – Beleidsmedewerker team Minder Kanker van KWF Kankerbestrijding: “Is er een aantal eigenschappen bij mensen welke kan zorgen voor een groter risico op huidkanker en wat niet te veranderen is, zoals erfelijkheid, een lichte huid, rood haar en veel moedervlekken. In de meeste gevallen echter is huidkanker het gevolg van te veel blootstelling aan UV-straling. Deze straling komt van nature voor in zonlicht en kunstmatig in zonnebanken. Te lange, herhaaldelijke en plotselinge blootstelling aan een hoge dosis UV-straling, zorgt voor beschadigde huidcellen en op langere termijn kan dat huidkanker tot gevolg hebben. Vooral zonverbranding, met name als kind, is een grote risicofactor voor het krijgen van huidkanker op latere leeftijd. Gelukkig kun je je hiertegen wel beschermen. Dit betekent niet dat de zon als de grote vijand moet worden gezien, want hier genieten we graag van en hij heeft immers ook goede effecten op de mens. Maar het is wel raadzaam om er verstandig mee om te gaan, zoals ook de campagne van KWF Kankerbestrijding SMEREN, KLEREN & WEREN communiceert.” Zie ook: www.kwf.nl/zonnen

 

Kim Kruijt, beleidsmedewerker team Minder Kanker van KWF Kankerbestrijding

Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te verbeteren.
Door dit aan te vinken, wordt er een cookie geplaatst om de popup te verbergen. Deze cookie bevat geen persoonlijke informatie

Ik accepteer het gebruik van cookies